Kun je sterven aan absint? Hoe zit het met hallucinaties?

Gepubliceerd op:
Categorie: Blog

Kun je sterven aan absint? Hoe zit het met hallucinaties?

Dus wat is absint, alias ‘De Groene Fee’ eigenlijk? Is het gewoon alcohol? Is het giftiger dan normale alcohol? Word je er misselijk van of ga je ervan hallucineren en dingen zien die er niet zijn

Dus wat is absint, alias ‘De Groene Fee’ eigenlijk? Is het gewoon alcohol? Is het giftiger dan normale alcohol? Word je er misselijk van of ga je ervan hallucineren en dingen zien die er niet zijn, zoals wezens of insecten of sterren of iets dergelijks? Kan absint waanideeën veroorzaken en je van de realiteit loskoppelen? Kan het dat permanent doen; kan het je permanent dronken maken? Kun je eraan sterven; sterven er niet jaarlijks mensen aan absint?

Zo veel vragen; en iedere vraag vooronderstelt heel veel, gewoon als beginpunt. Er zijn twee verhalen over absint die met name interessant en bekend zijn: de ene gaat over de veronderstelde waanideeën, de andere gaat over hallucinaties.

Een bekende dichter genaamd Oscar Wilde (misschien heb je bij de Engelse les over hem geleerd; zijn werken worden beschouwd als meesterwerken en zijn klassieken waarover in bijna elk algemeen tekstboek over Engelse literatuur wordt gesproken) beschrijft zijn vreemde ervaring met absint. Wilde was op een avond laat gaan drinken in een lokale kroeg. Bier en heel veel absint. Naarmate de nacht vorderde, kwam langzaam de zon tevoorschijn en toen het morgen was geworden, maakte Wilde zich op om naar huis te gaan. Hij keek omlaag naar zijn benen die over het trottoir heen en weer sloften, en plotseling zag hij, terwijl hij liep, felgekleurde en levendige tulpen uit zijn benen komen en zich eromheen wikkelen. Terwijl hij keek, werd de hallucinatie steeds levensechter; maar hij knipperde met zijn ogen en de hallucinatie verdween. Geschrokken liep hij naar huis en ervoer geen andere effecten van de afgelopen nacht, afgezien van vermoeidheid en een flinke kater. Had Wilde daadwerkelijk de tulpen gehallucineerd vanwege de absint? De meeste dokters zeggen ‘nee’. Ze wijten dit aan zijn creatieve vermogen en aan het feit dat hij de hele nacht lang in een kroeg sterke drank had gedronken. Maar Wilde hield vol dat het verhaal volledig non-fictie was en hij had geen andere verklaring voor het voorval dan dat de absint die hij gedronken had de hallucinaties had veroorzaakt.

Soms wordt trouwens verteld dat Oscar Wilde zijn familie en zichzelf heeft vermoord na veel absint te hebben gedronken. Dat is niet waar. Wilde stierf op 30 november 1900 aan cerebrale meningitis. Het aspect van het moorden komt overigens niet helemaal uit het niets. Hier is het tweede verhaal.

In 1905 woonde er een man genaamd Jean Lanfray in Zwitserland met zijn vrouw en kinderen. Zijn vrouw was zwanger van nog een kind. Maar toch ging het niet goed met Lanfray. Hij was al een tijdje alcoholist en op gegeven moment was hij al drie dagen lang de hele dag absint aan het drinken. Als Lanfray ’s ochtends ontwaakte, pakte hij vaak een fles absint en vermengde de inhoud ervan met brandy. Die dronk hij dan op en vaak nam hij na het ontbijt nog een fles of soms daarvoor al. Dan voor de lunch, en voor het avondeten … tot op zekere morgen, toen hij weer hetzelfde had gedaan, er iets knapte in zijn hersenen. Zwitserse dokters en onderzoekers zijn er nog steeds niet zeker van of hij reeds een geestelijke aandoening had, of hij hallucinaties had vanwege gevoeligheid voor alcoholvergiftiging, of dat de absint hem psychotisch had gemaakt. Die dag schoot Lanfray zijn zwangere vrouw dood; daarna vermoordde hij zijn twee kinderen. De politie en de doktoren gaven destijds absint en de erdoor veroorzaakte psychose de schuld van de slachting. Na publieke woede en politieke controverse deed de Zwitserse overheid in 1908 absint in de ban. Niet lang daarna zouden veel andere Europese landen hetzelfde doen; de VS, Frankrijk en verschillende ander Europese landen zouden voor het begin van de Eerste Wereldoorlog zes jaar later hetzelfde doen.

Toen absint dus wereldwijd uitgebannen werd, kreeg het een slechte naam. Vele mythen staken de kop op en circuleerden onder zowel alcoholisten, kroeglopers als geheelonthouders. Absint bevond zich nu in hetzelfde domein als criminele activiteit, gangs en illegale drugs. Men gaf absint er onder andere de schuld van dat het onschuldige mensen kon corrumperen en kinderen kon verleiden tot diefstal, drugsgebruik en homoseksualiteit (dat werd in die tijd algemeen afgekeurd; religieuze leiders waren streng en de kerk was toen veel sterker aanwezig).

Terug naar het heden. In bijna ieder land waar het drinken van reguliere alcohol is toegestaan (dat is bijna ieder land van de wereld), mag absint ook worden gedronken en soms zijn er aparte wetten voor. Bijna 100 jaar nadat de VS in 1908 de drank verboden, kwam er in 2007 een nieuwe wet voor absint die het volkomen legaal maakte om het in kroegen te schenken (zolang de drank maar niet de stof thujon bevatte, maar daarover later meer). Andere alcoholbedrijven in Europa importeren vele liters van de drank en de hoeveelheid neemt ieder jaar toe.

Dus waarom zijn de wetten met betrekking tot absint 180 graden gedraaid?

Het korte antwoord luidt dat tegenwoordig de meeste landen wel weten dat absint voor wat betreft de giftigheid niet verschilt van andere soorten alcohol. Het heeft een heel hoog gehalte ethanol (dwz alcoholpercentage); absint bevat ongeveer 55 tot 75% alcohol. Als je niet bekend bent met drank en om het in perspectief te plaatsen: sterke drank, zoals wodka of whisky (bijvoorbeeld een shotje Jack Daniels) bevat doorgaans maximaal 40% pure alcohol (daarom wordt absint meestal gepromoot als een drank die met een andere drank vermengd moet worden). Maar als het op de juiste manier wordt klaargemaakt, is absint een volkomen gezond en veilig drankje dat een krachtige alcoholroes geeft en een unieke kruidensmaak heeft, en hierdoor is het een geweldige keus onder de verschillende sterke dranken die tegenwoordig beschikbaar zijn.

Hoe wordt absint gemaakt? Wat zit erin?

De traditionele absintproductie begint met het verzamelen van absint-alsem, groene anijs en venkel ‘de Florence’ samen met verschillende andere bloemen, wortels en kruiden, maar dat hangt van de specifieke brouwer af en het recept dat hij gebruikt. De drie planten worden in alcohol ondergedompeld om te kunnen weken.

Als dan de absint-alsem, anijs en venkel goed doortrokken zijn van alcohol, wordt het mengsel in de open lucht of in een goed verwarmde ruimte geplaatst zodat de alcohol kan verdampen samen met de verzadigde oliën van de kruiden. Dit staat bekend als het distillatieproces; het wordt gedaan om het teveel aan water en plantdelen van de uiteindelijke absintoplossing te scheiden, de kracht te vergroten (en zodoende ook het alcoholpercentage) en de smaak te verbeteren door het bittere en ruwe van de absint-alsem, anijs en venkel te verwijderen.

De damp van de alcohol-plant mix wordt opgevangen in een afgesloten ruimte waar het condenseert aan de binnenkant van de wanden en druppels vormt die uiteindelijk omlaag glijden en pure, vers gedistilleerde absint vormen. Nadat het hele proces voltooid is, wordt de oplossing met water of een andere oplossing verdund, zodat het alcoholpercentage lager wordt en het gewenste niveau bereikt (dit gebeurt vaak op grond van regels en definities die van land tot land en plaats tot plaats kunnen verschillen; een lokale overheid kan bijvoorbeeld absint definiëren als een drank met precies 45 of 74% alcohol).

Het wordt uiteindelijk een heldere, kleurloze vloeistof met een onderscheidende smaak. Je bent misschien gewend aan absint met een groene kleur; distilleerderijen, brouwerijen en verkopers mengen er graag andere planten of extracten doorheen om de smaak te verbeteren en het een mooie, klassieke lichte smaragdgroene kleur te geven (deze komt van de stof chlorofyl, dat is de stof die planten gebruiken om licht te absorberen bij de fotosynthese en die alle groene planten hun natuurlijke heldere kleur geeft).

Waarom denken mensen dat je van absint gaat hallucineren of dat je er waanzinnig van wordt?

Het stofje dat alle commotie over hallucinaties veroorzaakt wordt thujon genoemd. Absint-alsem produceert uit zichzelf thujon en soms blijft het in de absint aanwezig, dit komt door een bepaalde manier van absint produceren. Geen van deze productiemethoden zijn legaal waar dan ook in de VS of in welk ander Europees land dan ook waar absint verkocht mag worden.

In hoge, geconcentreerde hoeveelheden kan thujon giftig zijn, maar zulke hoeveelheden krijg je alleen binnen als je extracten of tincturen of enorm veel absint-alsem of thujon-bevattende absint meerdere keren en regelmatig inneemt. Maar met thujon bevattende absint en gewone absint-alsem kun je nooit genoeg binnenkrijgen om schade ervan te ondervinden.

Thujon komt van nature in veel verschillende soorten voedsel voor; misschien heb je zelfs vandaag al wat thujon ingenomen bij de maaltijd. De meeste distillatieprocessen verwijderen trouwens bijna alle thujon uit de uiteindelijke oplossing. Alle absint die je in kroegen, bars en slijterijen op de planken en in glazen ziet, bevat zo weinig thujon dat het compleet betekenisloos is, wat betreft impact op de gezondheid of qua biochemie. Door strenge wettelijke voorschriften blijft het gehalte van thujon in drank die op de markt te koop is op een verwaarloosbaar niveau. En als je je zorgen maakt over het gehalte aan thujon in zelfgebrouwde absint, niet doen: want a) het gehalte aan thujon is volgens doktoren niet geconcentreerd genoeg om blijvende schadelijke effecten te veroorzaken en b) tenzij je een ervaren drinker bent die de informatie in dit artikel toch al niet nodig heeft, kun je beter uit de buurt blijven van zelfgestookte drank en kiezen voor betere kwaliteit, en dat is dan waarschijnlijk dure drank (maar daarover later meer).

Maar in de hoge doseringen waar we het net over hadden begint thujon gamma-aminoboterzuur (GABA) -receptoren in de hersenen en de rest van het lichaam te blokkeren, en dit leidt tot een afname van GABA-hersengolven en gerelateerde functies van GABA-receptoren. De symptomen van een overdosis van thujon zijn gelijk aan de symptomen van overdoseringen van andere GABA-antagonisten (remmers), en dit zijn onder andere verlies van motorische controle en soms convulsies en aanvallen. GABA-receptoren en GABA-hersengolven spelen een belangrijke rol in de chemie en het functioneren van de hersenen; ze zijn van belang bij het reguleren van de gemoedstoestand (met name euforie vs. neerslachtigheid), de manier waarop herinneringen worden gecreëerd en geordend, en de manier waarop mensen leren. Ook spelen ze een rol in delen van het brein die zorgen voor motivatie en het menselijke gevoel van een ‘wil’. Het blokkeren van GABA-receptoren kan vaak erg oncomfortabel en, in het geval van een hoge mate van remming, gevaarlijk zijn voor de rol van GABA als neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel (want mensen hebben een ruggenmerg, waardoor ze tot de gewervelde dieren behoren; en GABA is bij alle gewervelde dieren de belangrijkste neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel).

Dus vanwege alle vage chemie en controverse rondom thujon en zijn effecten kwam de stof onder de aandacht als deel van de oorzaak of als enige oorzaak van absintgerelateerde hallucinaties. Maar de wetenschap liet gelukkig al snel zien dat het anders in elkaar zat. Thujon en wat het doet met GABA-receptoren veroorzaakt geen hallucinaties en psychotische uitbarstingen in gezonde mensen (Het veranderen van de hoeveelheid GABA-receptoren kan wel problemen veroorzaken bij mensen die reeds een psychische aandoening of een familiegeschiedenis van een bepaalde psychische aandoening hebben. Iemand met schizofrenie heeft dan dus een grotere kans om een psychotische aanval te krijgen en iemand met een bipolaire stoornis die met behulp van therapie en medicijnen genezen is, kan zo een manische episode uitlokken.). Dus ook al heeft thujon een effect op GABA-receptoren, absint bevat zulke kleine hoeveelheden ervan dat de effecten sowieso niet merkbaar zouden zijn. Het is zelfs zo dat de drinker door de enorme hoeveelheid alcohol al lang bezweken is aan alcoholvergiftiging voordat hij iets van de thujon zou kunnen voelen. Daar komt dan nog bij dat er naast de tulpen die Wilde tijdens zijn dronken ochtendwandeling zag geen goed gedocumenteerde verslagen zijn van door absint veroorzaakte hallucinaties.

En hoe zit dat met de doden als gevolg van absint?

Vergeet niet dat absint nog steeds alcohol is. Het is tegenwoordig zelfs een van de sterkste gedistilleerde dranken op de markt. En alcohol is een drug en een verdovend middel waar je makkelijk een overdosis van binnen kunt krijgen en waar je in sommige gevallen aan kunt sterven.

Daarom zijn er natuurlijk wel sterfgevallen die in verband zijn te brengen met een overdosis absint en de alcohol daarin. Een gebruiker kan thuis te veel shots hebben genomen, bang zijn om de politie of een ambulance te bellen omdat ze niet als alcoholist ontmaskerd willen worden en vervolgens buiten bewustzijn raken, in een coma terechtkomen en dan uiteindelijk sterven. Het kan ook een jong iemand zijn die op een feestje een paar shots neemt, de hele avond danst, dan de kracht onderschat en nog een paar shots naar binnen ramt, flauwvalt en sterft. Aan alcohol gerelateerde sterfgevallen zijn altijd tragisch, soms omdat ze gemakkelijk voorkomen hadden kunnen worden. Misschien moeten we ons daardoor, met betrekking tot de toekomst, laten geruststellen: alcoholvergiftigingen, vooral door absint, wat bijna twee keer zo sterk kan zijn als wodka, kan makkelijk voorkomen worden als je snugger bent en jezelf in de hand houdt voordat je dronken wordt.

Voor wat betreft veiligheid als je absint gaat kopen, zijn er een paar voor de hand liggen zaken waar je op zou moeten letten.

Als je er onbekend mee bent, koop dan geen goedkoop spul. Als je niet ervaren bent en niet vaak absint drinkt, kun je er waarschijnlijk niet erg zeker van zijn waar het spul dat je drinkt vandaan komt en of dat een goedkope bron is; als je het voor de eerste keer probeert, moet je hoe dan ook de kwaliteit van de drank uittesten! Goedkope absint kan door slechte distillatie of een slechte brouwerij extra ingrediënten hebben (waaronder te veel thujon, maar die hoeveelheid zal toch niet schadelijk voor je gezondheid zijn). Wie weet, een van die extra ingrediënten veroorzaakt misschien wel hallucinaties. Weet dus wat je in je lichaam stopt en zorg ervoor dat jouw eerste ervaring met absint een goede ervaring wordt.

Nog even een opmerking: als je zelf absint wilt gaan stoken, wees dan voorzichtig. Heel veel van die vage absintbronnen waar we het net over hadden, verkopen precies dat: hun eigen, zelfgemaakte drank. De amateuristische wijze is precies de manier waarop meetbare hoeveelheden thujon en andere ongewenste chemicaliën in de absint terechtkomen, en dit leidt tot meer alcohol- en absintgerelateerde gezondheidsproblemen en zelfs de dood, en dat kan allemaal voorkomen worden. Zelfgemaakte drank smaakt bovendien nooit zo goed als echte, op professionele wijze gestookte drank. Volgens sommigen smaakt absint die met behulp van een doe-het-zelf kit (veel van dit soort kits worden online verkocht en de verkopers zeggen dat je er thuis absint van professionele kwaliteit van kunt maken, maar dat niveau zul je natuurlijk niet bereiken) is gemaakt naar “een alcoholhoudende kruidendrank en niet naar absint”.

Nu weten we dus dat absint niet schadelijker is dan reguliere alcohol. Het is gewoon zo schadelijk als alcohol kan zijn en bovendien is het sterker dan de meeste gedistilleerde dranken. Maar het veroorzaakt geen hallucinaties of psychotische denkbeelden. Dat is een opluchting!