Yerba Maté: Een Oeroud Brouwsel Barstensvol Voedingsstoffen

Yerba Maté: Een Oeroud Brouwsel Barstensvol Voedingsstoffen

Mate is een oeroud drankje en heeft in laboratoria aangetoond over indrukwekkende eigenschappen te beschikken. Lees hier meer over de potentiële gezondheidsvoordelen en hoe het zelf traditioneel te bereiden is.

WAT IS YERBA MATÉ?

De matéplant, met de wetenschappelijke naam Ilex paraguariensis, is een Zuid-Amerikaanse plant die behoort tot de hulstfamilie. Van de plant wordt een brouwsel gemaakt dat we mate noemen. Dit kruidendrankje vind je voornamelijk in Paraguay, Argentinië, Uruguay, Brazilië, Bolivia en Chili. De kruidenthee is inmiddels ook doorgedrongen tot de westerse wereld. Daar verkopen leveranciers het als een voedingssupplement.

Het kruid zit tevens in diverse energiedrankjes, omdat het relatief veel cafeïne bevat. Mensen gebruiken mate daarbij vaak als koffievervanger, waarvan de stimulerende effecten subtieler en aangenamer zijn. Een kop koffie bevat ongeveer 95-200mg cafeïne, terwijl dat voor mate slechts 30-40mg is.

Net als de theeplant, is de matéplant een groenblijvende struik (of kleine boom) die soms wel 15m hoog wordt. De blaadjes, die later gedroogd worden voordat ze als mate gedronken worden, zijn 7-110mm lang, 3-5,5cm breed en hebben een gekartelde rand. De matéplant wordt hoofdzakelijk in Zuid-Amerika commercieel gekweekt. Brazilië is daarbij de grootste producent.

Na de oogst worden de blaadjes naast een houtvuurtje gedroogd. Dat verrijkt ze met een rokerige smaak. De kracht van mate is sterk afhankelijk van het geslacht van de gebruikte matéplant. Mannetjesplanten produceren over het algemeen blaadjes met een sterkere smaak die bovendien meer cafeïne bevatten. Bladeren van vrouwelijke planten zijn echter wat subtieler qua smaak en effect.

Yerba Matébekijk Yerba Maté

GEZONDHEIDSVOORDELEN VAN DE MATÉPLANT

De bladeren van deze intrigerende plant worden hoofdzakelijk voor mate gebruikt. Onderzoekers hebben daarbij tot op bepaalde hoogte de chemische bestanddelen onderzocht. Ze suggereren dat deze mogelijk geneeskrachtig zijn. Sommige van de in de volgende sectie aangehaalde onderzoeken zijn uitgevoerd op proefdieren. Toch zijn ze een potentiële indicator van wat verder onderzoek met mensen aan het licht brengt.

  • BARSTENSVOL FYTOCHEMICALIËN EN ANTIOXIDANTEN

De matéplant bevat saponinen waarvan is aangetoond dat ze ontstekingsremmende en cholesterolverlagende eigenschappen hebben. Een wetenschappelijk paper1, gepubliceerd in het tijdschrift BioFactors, suggereert dat de saponine in de plant chronische ontstekingen bij laboratoriumratten voorkomt. Chronische ontstekingen zijn een veelvoorkomende factor bij veel aandoeningen. Verder onderzoek met mensen naar deze verbinding levert dan ook mogelijk interessante resultaten op.

Twee bijzonder intrigerende groepen antioxidanten in de matéplant zijn caffeoyl-derivaten en polyfenolen. Antioxidanten zijn inmiddels een toverwoord in de gezondheids- en voedingsmiddelenindustrie. Dat komt omdat ze in staat zijn schade door vrije radicalen te verminderen door deze verbindingen te neutraliseren.

In het lichaam splijt zuurstof in individuele atomen die op zoek gaan naar elektronen om zich aan te binden. Dit mechanisme draagt mogelijk bij aan schade van lichaamscellen, DNA en proteïnen. Antioxidanten helpen deze problemen voorkomen door een eind te maken aan deze schadelijke reactie.

Van groene thee is reeds lang bekend dat het een hoge concentratie antioxidanten bevat. Mate is echter in staat groene thee op dit gebied te onttronen als favoriet drankje. Een paper2, gepubliceerd in de Journal of Agriculture and Food Chemistry, toont aan dat het een voortreffelijke bron van antioxidanten is.

  • HET IS MOGELIJK IN STAAT HET AFWEERSYSTEEM TE ONDERSTEUNEN

De matéplant is een uitstekende bron van micronutriënten, zoals vitamine E, selenium, zink en vitamine C. Vitamine C draagt mogelijk bij aan de afweer; een tekort aan dit micronutriënt resulteert in een afweerdefect, zoals vastgesteld in een publicatie3 uit 1983 in het tijdschrift Gerontology.

Al deze substanties treden in het lichaam ook op als antioxidanten. Ze zijn in staat te assisteren in de belangrijke strijd tegen vrije radicalen. Bovendien helpen deze moleculen het immuunsysteem te verbeteren. Suppletie met antioxidanten kan tal van leeftijdgerelateerde afweerdefecten tegengaan en het aantal witte bloedcellen stimuleren.

  • HET HELPT MOGELIJK BIJ GEWICHTSVERLIES

Het is algemeen bekend dat zwaarlijvigheid steeds vaker voorkomt. Met de hedendaagse westerse leefstijl hebben mensen weinig tijd voor lichaamsbeweging. Bovendien blijven veel werknemers de hele dag op hun stoel zitten. Lichaamsbeweging en voeding zijn belangrijk als je wilt afvallen. Bepaalde supplementen, zoals mate, zijn echter ook behulpzaam.

Het tijdschrift Laboratory Animal Research publiceerde een artikel4 over de effecten van mate op gewichtsverlies bij laboratoriummuizen. Het bleek dat suppletie van het kruid hielp bij afvallen door de eetlust te verminderen en de stofwisseling te stimuleren.

Er is ook onderzoek met mensen uitgevoerd dat een idee geeft van de effecten van mate op gewichtsverlies. Een studie5 laat zien dat het mogelijk helpt bij de vetoxidatie en het energieverbruik tijdens lichaamsbeweging.

In ander onderzoek6 zijn de effecten van het kruid getest bij gewichtsverlies gedurende een periode van 12 weken. In de willekeurige, dubbelblinde, placebo-gecontroleerde studie stelden de onderzoekers de BMI en de taille-heupverhouding vast. Een groep van 15 individuen kreeg gedurende een periode van 12 weken mate-supplementen in de vorm van capsules. De totale dagelijkse dosis bestond uit 3g per dag.

De onderzoekers stelden een statistisch significante vermindering van de BMI, het vetpercentage en de taille-heupverhouding vast ten opzichte van de placebogroep. De auteurs van het artikel concluderen dan ook dat suppletie met mate eventueel effectief is bij zwaarlijvige individuen.

  • HET VERBETERT ALERTHEID EN ENERGIE

Een kopje mate induceert effecten die lijken op die van een kop koffie. Het verbetert mogelijk de focus en concentratie. Dit komt doordat de matéplant cafeïne bevat. Gebruikers stellen echter dat de effecten een ietsiepietsie verschillen. Ze zeggen dat de prikkeling van mate zachtaardiger is. Bovendien veroorzaakt het geen dip als de cafeïne uitgewerkt raakt.

Probeer de volgende keer dat je je huiswerk doet of een boek leest een kopje mate te drinken. Van cafeïne is per slot van rekening wetenschappelijk7 aangetoond dat het je alertheid en kortetermijngeheugen verbetert.

  • HET IS VEELBELOVEND BIJ DIVERSE INFECTIES

Mate zou in staat zijn om bepaalde vormen infecties, van bacteriële tot parasitaire, in te dammen. Er is echter wel meer gedetailleerd onderzoek met mensen nodig om deze effecten vast te stellen. Mate heeft aangetoond dat het optreedt als natuurlijke antimicrobiële agens tegen E.coli. Deze bacterievorm veroorzaakt symptomen van voedselvergiftiging, zoals diarree. Onderzoekers8 suggereren dat commerciële mate in potentie te gebruiken is als antimicrobieel middel in voeding en drankjes om de ziekteverwekker te bestrijden.

Mate is echter niet alleen in de strijd tegen E.coli van nut. Het kruid heeft ook fungistatische activiteit vertoont9 tegen Malassezia furfur. Deze schimmel is verantwoordelijk voor roos en dermatitis bij mensen. Van de activiteit van het kruid is ontdekt dat het gelijkwaardig is aan hedendaagse antimycotica. Dat heeft onderzoekers op het idee gebracht van het gebruik van een huidcrème, verrijkt met mate-extract, als alternatief.

Mate zou ook bescherming bieden tegen een ietwat groter binnendringend organisme in de vorm van ingewandsparasieten. Deze levensvormen veroorzaken mogelijk klachten, zoals een opgeblazen gevoel, moeheid, winderigheid, misselijkheid en braken. Ze komen in je lichaam terecht als je verontreinigd water drinkt. De saponinen in de matéplant blijken anti-parasitaire eigenschappen10 te hebben.

  • HET ZORGT MOGELIJK VOOR EEN GEZOND HART

Mate zou goed voor je hart zijn doordat het risico op hartziekten erdoor vermindert. De chemische samenstelling in de bladeren van de matéplant, met onder andere antioxidanten, polyfenolen en caffeoyl-derivaten, zou bescherming bieden tegen dergelijke in potentie dodelijke aandoeningen.

Een paper11, gepubliceerd in het tijdschrift Clinical Nutrition, bespreekt de cardioprotectieve effecten van mate op ratten. Het blijkt dat de toediening van het kruid myocardiaal disfunctioneren, uitgelokt door ischemie (inadequate bloedtoevoer) en reperfusie (weefselbeschadiging die optreedt als bloed terugstroomt naar weefsel), reduceert.

Er is ook klinische onderzoek uitgevoerd naar mate op de hartgezondheid. In 2009 is hierover een paper12 gepubliceerd in het tijdschrift Journal of Agricultural Food Chemistry. Daarin is een onderzoek gedocumenteerd naar de effecten van een dagelijkse dosis mate gedurende 40 dagen op individuen.

Vastgesteld is dat het brouwsel bij sommigen de vetparameters verbetert. Bovendien blijkt er sprake te zijn van verlaging van het LDL-cholesterol. Dat is een soort cholesterol dat in verband gebracht is met een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen, zoals hartziekten.

DE BEREIDINGSWIJZE VAN MATE

Mate is op verschillende manieren te trekken. Dat ligt een beetje aan je beweegredenen en hoe traditioneel betrokken je bent.

De eenvoudigste en makkelijkste manier om een kopje mate te zetten, is door kantenklare theezakjes te kopen. Ook is het mogelijk de losse blaadjes in een thee-ei te doen.

In het andere (traditionele) geval maak je mate in een kalebas die functioneert als theekopje. De vloeistof consumeer je vervolgens met een bombilla, een ijzeren rietje met een filtergedeelte. De kalebas wordt doorgaans voor ⅓ gevuld met gedroogde bladeren en aangevuld met koud water. Vaak wordt het op smaak gebracht met citroensap, suiker of melk. Van oudsher wordt het drankje zowel koud als warm geserveerd. Dat hangt af van je voorkeur.

IS MATE GEZONDER DAN KOFFIE?

Beide drankjes hebben zo hun eigen voor- en nadelen. De uitdrukking "gezond" laat zich echter moeilijk vaststellen. En het vergelijken van hoe deze twee substanties daaraan bijdragen of er afbreuk aan doen, is geen makkelijke taak. Beide drankjes bevatten goede hoeveelheden micronutriënten en antioxidanten. Voor koffieleuten die minder cafeïne willen gebruiken, is mate echter een goed alternatief. Zo is het toch mogelijk een bakkie te doen, terwijl elk kopje minder cafeïne bevat.

GERELATEERD ARTIKEL
Yerba Maté vs. koffie: Moet je de overstap maken?

We zijn dol op koffie vanwege het stimulerende vermogen. Maar koffie levert ook negatieve effecten. Yerba Maté kan een geweldig alternatief zijn.

VEILIGHEID EN BIJWERKINGEN

Van mate nemen we aan dat gezonde volwassenen in staat zijn het bij tijd en wijle veilig te gebruiken. Onderzoek13 toont echter aan dat frequent gebruik gepaard gaat met tal van risico's en bijwerkingen. Hoewel er meer studies nodig zijn om tot eensluidende conclusies te komen, is mate in verband gebracht met slokdarmkanker, strottenhoofdkanker en mondholtekanker.

Dat zou komen doordat het kruid polycyclische aromatische koolwaterstoffen bevat en dat zijn kankerverwekkende stoffen. Het verband is mogelijk ook toe te schrijven aan de hete temperatuur van het drankje bij consumptie. Een opvallende tegenstelling is dat van bepaalde chemische bestanddelen van het kruid is aangetoond dat ze mogelijk bescherming bieden tegen sommige soorten kanker.

Cafeïne op zich veroorzaakt ook bijwerkingen. Een te hoge inname leidt soms tot hoofdpijn en een hoge bloeddruk.

Bepaalde chemicaliën uit de matéplant treden mogelijk op als monoamino-oxidaseremmers. Mensen die MAO-remmers gebruiken, zouden voorzichtigheid moeten betrachten met het kruid en overleg moeten plegen met hun huisarts alvorens ze tot gebruik overgaan. Bovendien is het niet veilig mate te drinken als je in verwachting bent.

DE GESCHIEDENIS VAN MATE

Mate kent een intrigerende en aloude geschiedenis. Het is voor het eerst gedronken door de Guaraní, een volk in Paraguay. Daarna is het overgewaaid naar andere volksstammen, zoals de Tupi in Zuid-Brazilië. Het gebruik van het kruid werd vervolgens steeds algemener. Dat kwam omdat Europese kolonisten het Amerikaanse continent veroverden, waardoor ook buurlanden en overzeese gebieden ermee in aanraking kwamen. Door de toegenomen consumptie werd het voor Paraguay een belangrijk product. Zelfs belangrijker dan tabak.