Smart Seeds: mescaline cactuszaden en psychedelische zaden

Deze plank hoort bij de smartshop, en het is de botanische hoek daarvan. Waar je bij paddo's een kant-en-klare kweekset op de kast zet en vooral moet wachten, begint het hier bij zaad, substraat en licht. Hieronder staat per groep welke soort het precies is, waar de plant van nature groeit, hoe het zaad zich gedraagt, hoe snel of hoe traag de zaailing daarna doorgroeit en of het eindresultaat op een vensterbank past of eerder een kas of een grote pot op het terras vraagt. Zo weet je wat je in je zaaibak zet voordat je een tray met stuifmeelfijn zaad kwijt bent aan schimmel of uitdroging.

Mescalinecactussen uit zaad: San Pedro, Peruvian Torch en Bolivian Torch

San Pedro (Echinopsis pachanoi), Peruvian Torch (Echinopsis peruviana), Bolivian Torch (Echinopsis lageniformis) en Echinopsis macrogona (Trichocereus macrogonus) komen alle vier uit de Andes en groeien zuilvormig omhoog. Het zijn zuilcactussen met psychoactieve alkaloïden, waaronder mescaline, en met een lange plek in Zuid-Amerikaanse rituele traditie. Alle vier hebben ze dezelfde uitgangspositie in de zaaibak: het zaad is klein, donker en lichtkiemend, dus het gaat bovenop het substraat en wordt hoogstens heel licht bestrooid met fijn grit. Ze willen warmte (ergens rond 20 tot 25ºC), een vochtige, gesloten atmosfeer en daglicht. Kieming begint vaak binnen een tot drie weken, maar loopt gespreid door, dus een tray die na tien dagen half leeg lijkt is nog niet mislukt.

San Pedro (Echinopsis pachanoi)

San Pedro komt van de westelijke Andeshellingen in Ecuador en Peru, waar hij op hoogtes rond 2000 tot 3000 meter staat en dus gewend is aan felle zon met koele nachten. Hij doet het het beste in cactus- en vetplantengrond op veenbasis en houdt van veel vocht tijdens de kieming. Het zaad is stuifmeelfijn en bijna zwart, dus zaai het bovenop en dek het maar heel licht af. Waar je op moet letten: die vochtige kieming vraagt een deksel, en zonder luchten krijg je schimmel op je zaailingen in plaats van cactussen. Het eerste jaar zie je niet meer dan kleine groene bolletjes van een halve tot een hele centimeter; daarna gaat het snel voor cactusbegrippen. Een goed verzorgde San Pedro als volgroeide plant is een blauwgroene zuil met zes tot acht ribben, korte stekels en nachtbloeiende witte bloemen, die in de kas of tegen een zuidraam meters hoog kan worden. Als pot-plant blijft hij jarenlang hanteerbaar, zolang je hem vorstvrij en in de winter vrijwel droog houdt.

Peruvian Torch en Bolivian Torch

Peruvian Torch komt uit de Peruaanse Andes en is de meest blauwgrijze van het gezelschap, met stevige ribben en duidelijk langere stekels dan San Pedro. Als gevestigde Peruvian Torch-plant groeit hij iets bedaarder en compacter, wat hem geschikt maakt voor een pot die je niet elk jaar wil verpotten. Bolivian Torch hoort thuis in de Boliviaanse hooglanden en is de robuustste zaailing van de drie: hij kiemt gelijkmatig, verdraagt wat meer droogte in de jeugdfase en gaat later gemakkelijk takken zetten, waardoor een oudere Bolivian Torch-plant vaak meerdere zuilen naast elkaar heeft, met opvallende honinggele stekels. Beide vragen hetzelfde regime: mineraal, doorlatend substraat, veel licht en een droge, koele winterrust.

Echinopsis macrogona en de Prickly Pack

Echinopsis macrogona (Trichocereus macrogonus) komt uit Bolivia en Peru en is de dikste, grijsgroenste zuil van de vier, met zeven tot negen brede ribben. Hij is minder gevoelig voor beginnersfouten en daarmee een nette tweede soort als je San Pedro al eens hebt gezaaid. Wil je alle vier plus Peyote in één keer, dan zit de Prickly Pack met cactusvoeding erbij, wat handig is omdat zaailingcactussen na hun eerste verpotting juist wel wat voeding nodig hebben om door te zetten.

Peyote en Aztekium ritteri: geduld in een pot grit

Peyote (Lophophora williamsii)

Peyote komt uit Mexico en het zuiden van de VS, uit de kalkrijke woestijnbodems rond de Rio Grande, en wil precies dat: kurkdroog en zonovergoten. Een mineraal mengsel van 50% zand, 25% grit of bims en 25% potgrond werkt hier het beste, met een minimumtemperatuur van 10ºC en veel direct licht. Het zaad is groter en grover dan dat van de zuilcactussen en kiemt vrij gewillig in een warme, vochtige zaaibak, maar daarna begint het echte werk: de zaailingen willen langzaam gewend raken aan drogere lucht en verdragen slecht dat je ze bijgiet in een donkere winter. De volwassen plant is een bleekgroene, bolvormige cactus zonder stekels, met roze-witte bloempjes bovenop en een dikke penwortel, waardoor een diepe pot beter werkt dan een brede. Een Peyote-plant die al jaren op krachten is laat zien wat je uit zaad tegemoet kunt zien: enkele centimeters doorsnee na vele seizoenen. Dit is bij uitstek een vensterbanksoort, simpelweg omdat hij zo klein blijft.

Aztec Cactus (Aztekium ritteri)

Aztec Cactus (Aztekium ritteri) staat er ook, met 20 zaden per pack, en hoort net als Peyote bij de langzame bolcactussen. In het wild groeit hij alleen op een klein aantal steile gips- en schalierotsen in Nuevo León, Mexico, wat verklaart waarom hij in cultuur een extreem mager, mineraal mengsel en een kleine pot prefereert boven rijke grond. De plant is klein, grijsgroen en herkenbaar aan de fijn gerimpelde, horizontaal gegroefde ribben; hij groeit letterlijk millimeters per jaar en behoort tot de traagste cactussen die je kunt zaaien. Reken dus op maanden en jaren, niet op weken: als je liever binnen een seizoen iets ziet klimmen, is San Pedro de soort die duidelijk sneller de hoogte in gaat.

Klimmers en lipbloemen: Argyreia nervosa, Mucuna pruriens en de dagga's

Hawaiian Baby Woodrose (Argyreia nervosa)

Hawaiian Baby Woodrose geeft grote, harde zaden in een harig jasje en groeit uit tot een forse klimmer, ook in de Madagascar-variant. De soort komt oorspronkelijk uit India en is in de tropen breed verwilderd. Het zaad heeft een keiharde zaadhuid, dus een voorweking in lauw water en een warme zaaibak (rond 25ºC) helpen; kieming is onregelmatig en kan zich over weken uitsmeren. Daarna is het een snelle groeier met hartvormige bladeren die 20 tot 30 cm groot worden, aan de onderzijde zilverachtig behaard, en lila trompetbloemen op oudere planten. Hij is niet winterhard, heeft een stevig klimrek nodig en past het beste in een grote pot in een kas of serre, of buiten in de zomer met overwintering binnen.

Mucuna pruriens en Celastrus paniculatus

Velvet Bean (Mucuna pruriens) is een snelle eenjarige klimboon uit de tropen van Afrika en Azië; de peulen zitten vol fijne haren die letterlijk jeuken, dus draag handschoenen bij het oogsten van zaad. Het is een van de gemakkelijkste zaden van deze plank: weken, warm wegzetten, en binnen een week staat er iets. In één seizoen kan de plant meters maken, met paarse bloemen in hangende trossen, dus zet hem direct bij een hek of een hoog rek. In de etnobotanische literatuur staat de soort al lang vermeld als traditioneel afrodisiacum, samen met een reeks andere planten uit uiteenlopende culturen. Black Oil Plant (Celastrus paniculatus) is een houtige klimmer uit India en gaat per 5 gram. Dit zaad is een stuk trager en onregelmatiger dan Mucuna: weken, warmte en veel geduld, en de zaailing groeit de eerste jaren bescheiden voordat hij zich als meerjarige liaan ontwikkelt met gele zaaddozen en oranjerode zaadmantels. Kas of serre is hier verstandiger dan een vensterbank.

Wild Dagga, Klip Dagga en Marihuanilla

Uit de lipbloemenfamilie hebben we Wild Dagga (Leonotis leonurus) met zijn oranje bloemkransen, Klip Dagga (Leonotis nepetifolia) en Marihuanilla (Leonurus sibiricus). Die drie zaaien makkelijker dan welke cactus hier ook, en bloeien vaak al in hun eerste jaar. Wild Dagga komt uit Zuid-Afrika, wordt een halfheesterachtige plant van 1 tot 2 meter en is een uitstekende terraspot-plant die je vorstvrij overwintert. Klip Dagga komt uit tropisch Afrika, gedraagt zich hier als eenjarige en zet bolvormige, stekelige bloemkransen op een stevige stengel die goed 2 meter kan halen. Marihuanilla uit Siberië en Oost-Azië blijft lager, rond 30 tot 80 cm, met roze-paarse bloemkransen, en zaait zichzelf gemakkelijk uit in de tuin. Bij alle drie geldt: fijn zaad oppervlakkig zaaien, licht en warmte erbij, en niet te rijk voeden.

Van Ephedra sinica tot Nicotiana rustica: de taaie hoek van de plank

De Ephedra's

Green Mormon Tea (Ephedra viridis) uit het Amerikaanse Zuidwesten maakt geen gewone bladeren, maar stijve geelgroene gelede stengels. Zaai niet dieper dan 5 mm in zandige, goed doorlatende grond; kieming duurt zo'n twee weken en is onregelmatig, dus gooi een tray niet te snel weg. De soort is tweehuizig, dus je hebt mannelijke en vrouwelijke planten nodig voor zaad. Het is een taaie, langzaam groeiende struik van ongeveer een meter die droogte en kou goed verdraagt en jaren in dezelfde pot kan staan. Ma Huang (Ephedra sinica) is de Aziatische soort in hetzelfde geslacht, van de steppen van Mongolië en Noord-China, met dezelfde 20 zaden per pack en een lagere, meer uitgespreide groeivorm.

Khat en de papavers

Khat (Catha edulis) komt als 10 zaden, van een altijdgroene struik uit Oost-Afrika en het Arabisch Schiereiland, waar hij in het wild tot een kleine boom uitgroeit. Het zaad kiemt traag en onregelmatig en vraagt warmte en een luchtig substraat; in cultuur blijft het een glanzend groene kuipplant van een tot twee meter die vorstvrij en licht moet staan. Poppy (Papaver somniferum) is een taaie eenjarige van rond een meter hoog die je tussen september en april zaait en die meestal binnen een week opkomt. Zaai ter plekke, want hij verdraagt verplanten slecht, strooi het fijne zaad oppervlakkig op een zonnige, eerder arme plek en dun daarna uit; de grijsgroene, gelobde bladeren en de enkele bloemen doen het goed in een border. California Poppy (Eschscholzia californica) zit met 100 zaden in dezelfde familie, is meerjarig, wordt 13-152 cm en trekt zich niets aan van droogte en arme grond. Ook die heeft een penwortel en gaat dus direct in de volle grond of in een diepe pot, waar hij zich vervolgens jaar na jaar zelf uitzaait.

Tabakken, Ashwagandha, Kanna en Morning Glory

Tobacco (Nicotiana tabacum) uit Zuid-Amerika heeft stuifmeelfijn, lichtkiemend zaad, een lange groeiperiode en rijke, vochtige grond nodig; hij kan twee meter hoog worden met bladeren die een halve meter halen, dus dit is een tuin- of kasplant, geen vensterbankproject. Aztec Tobacco (Nicotiana rustica) haalt tot 2 meter, groeit snel, heeft geelgroene buisbloemen en is de eenvoudigste van de twee. Ashwagandha (Withania somnifera) uit India en het Middellandse Zeegebied kiemt warm en gelijkmatig en vormt een grijsgroene halfheester tot anderhalve meter met rode bessen in papierachtige kelken. Kanna (Sceletium tortuosum) is een kruipende vetplant uit de Zuid-Afrikaanse Karoo met minuscuul zaad: oppervlakkig zaaien in mineraal mengsel, veel zon, en in de winter droog houden, precies zoals bij de cactussen. Morning Glory (Ipomoea tricolor) gaat per 10 gram, kiemt vlot na een weking en levert in één zomer een klimmer van twee tot drie meter met blauwe trechterbloemen. De Trippy Garden Pack combineert een aantal van deze eenvoudiger tuinsoorten als mix.

Waarmee wij zouden beginnen

Eerste keer zaaien? Neem San Pedro (Echinopsis pachanoi) voor de cactushoek, omdat hij snel kiemt, fouten vergeeft en binnen een paar seizoenen zichtbaar de hoogte in gaat, en Papaver somniferum voor de tuin, omdat je die simpelweg uitstrooit en laat staan. Wil je iets tussen die twee uitersten, dan zijn Wild Dagga en Mucuna pruriens de dankbaarste soorten: snel op, zichtbaar resultaat in één zomer, geen mineraal mengsel nodig. Peyote en Aztekium ritteri bewaar je voor als je weet dat je een jaar lang niets aanraakt.